Saíndo da ría cara a costa, viu Xan dende o costado do barco , pasar as pedras que tanto coñecía. Deixaron por estribor a punta da Vouga e mailo Meixón, e logo de saír da ría , arrumbaron o noroeste na procura de Fisterra.

Ollaba Xan dende a súa atalaia privilexiada pasar as aldeas e as praias que tanto facía de menos, e pensou que xa estaba farto de aquelas vacacións, e que lle gustaría volver para a rutina do seu bote, e para poder volver a atoparse o carón de Mariña.

Nestas cavilacións estaba , cando se decatou de que o rumbo do navío levábaos directos os baixíos asolagados de Meixide. Farto como estaba de percorrer aquela parte da costa, soubo que de non cambiar o rumbo, pronto estarían embarrancados no medio das pedras.

Tratou de avisar os oficiais do que ía acontecer, ¿pero quen lle faría caso a Xan?

Ninguén fixo caso dos avisos do rapaz, e pasou o que tiña que pasar.

Cun fero estourido rachou o pantoque do buque nas agullas de Meixide. Aínda foi o barco a cabalo das pedras uns segundos, hasta que quedou encaixado entre elas co seu bandullo de ferro aberto de par en par e por onde entraba a auga a esgallo.

Pasado o primeiro intre de confusión, o instinto mariñeiro de Xan levouno o carón dun costado, desde onde podía ver que os pesqueiros que faenaban preto do baixío se achegaban a eles , pero sen poderse acoderar, pois tiñan medo correr a mesma sorte que o Cardenal Cisneros.

Xan non o pensou dúas veces, Atou o redor da súa cintura un cabo e chimpouse a auga. Nadou un bo anaco que se lle fixo moi abafante pois tiña a dificultade engadida do cabo, pero foi quen de chegar hasta un dos balandros que estaban mais preto do navío.

Por aquel cabo que Xan con grande risco da súa vida levara, baixaron todos os tripulantes que había no Cisneros, con tal sorte, que ninguén sufriu o mas mínimo dano.

Moreas de apertas tivo que aguantar o mozo de todos e cada un dos náufragos que acadaban salvar a súa vida a través do cabo que Xan levara. Non sabia o porque de tantas apertas, pois el amarrara o cabo a súa cintura tan so ca intención de que si finaba no intento, puidesen recuperar o seu cadáver. Non se daba conta o coitado, que sen querelo fixera a proeza de salvar a vida a todos os seus compañeiros.

E que as veces, meus estimados lectores, as proezas mais grandes que se fan en esta vida, tan so son froito da desesperación e da casualidade. Moitas medallas e condecoracións que se lle deron a supostos heroes, foron gañadas así, como quen non quer a cousa, en intres nos que non se pensa ben nos riscos que pode correr a vida de cada un. Que si algúns deles se parasen, aínda que so fose un chisco a pensar nas consecuencias posibles de súas accións, a lexión de heroes que enchen os libros da historia sufriría unha considerable desmerma.

Retomemos a pequena historia do noso particular "heroe".

Logo de estar todos os tripulantes do buque da armada sans e salvos abordo dos pataches que os recolleron, foron levados de volta para o peirao de Muros, onde os transbordaron a outros barcos de guerra que os levarían finalmente para o Ferrol

Aínda non tivera tempo Xan de recuperarse do susto, e xa estaba embarcado outra vez.

O chegar o Ferrol todo foron parabéns e apertas de mans para o atribulado mozo.

El non coidaba que o seu acto de heroísmo tivese que merecer ningún recoñecemento, pero tampouco se opuxo os agasallos. Incluso foi recibido en audiencia polo capitán xeral, que entre grandes cerimonias e discursos , prendeu do peito do rapaz unha medalla e concedeulle a licenza total e a exclusión do todo o resto do servizo que lle restaba por facer.

O sexa que o día seguinte embarcárono nun balandro que ía de Ferrol cara a Muros e en menos que canta un galo , xa estaba navegando outra vez o coitado rumbo a súa aldea.

- Raio de homes!- Comentaba Xan a un tripulante do balandro.

- Din que son un heroe, e o único que se lles ocorre para agasallarme é chimparme das miñas vacacións.

- Endexamais ei entender a toda esa xente que fala raro.

O tripulante do balandro asentiu ca cachola e non dixo nada.

De volta a rutina da súa vida, Xan retomou o remo e a liña.

E "falou" con Mariña. Falou tanto e tan de miúdo que para a primavera seguinte xa estaban casados.

E seguiu a xirar o mundo.

Déuselle ben a vida de casado a Xan, e tamén se lle deu mellor iso de facer fillos. En dez anos, dez fillos pariu Mariña a cada un mais repoleiro que o anterior.

Iso si, cada vez que a muller de Xan Lelo traia un fillo a este mundo, o primeiro que facía o noso protagonista o ter a criatura no seu colo, era abrirlle a boca e mirar si tiña algún defecto na lingua.

E abofé que a ningún lle topou nada. De feito, todos o medrar e comezar a cuspir as súas primeiras verbas, facíano como Deus manda.

E así transcorreu o resto da súa vida, entre fillos e liñas, patacas e fanecas. Ate que foi chegada a hora de render contas da súa vida ante o Altísimo.

Rodeado de todos os seus fillos e netos e o carón da súa moi querida e fiel compañeira , espirrou Xan o seu ultimo alento.

Foi soterrado no adro da capela da súa aldea o carón das cinzas dos seus pais.

Aínda hoxe calquera de vos que vaia pola aldea de Xan, podera doadamente atopar a lápida de pedra que cubre a súa campa, onde aínda se pode ler con un pouco de dificultade por los estragos que fixo nela o tempo , o seguinte epitafio.

AQUÍ REPOUSAN OS RESTOS DE

XAN LELO EXPOSITO SENANDE

QUE FINOU DESPOIS DE UNHA LONGA VIDA A IDADE DE 4 ANOS

OS TEUS FILLOS QUE NON CHE ESQUECEN

D.E.P.

"El 3 de julio de 1964, al este del Cabo Finisterre, el petrolero 'Bonifaz' se hundió envuelto en llamas. Se llevó cinco muertos y veinte desaparecidos; once eran cántabros, dos de ellos mujeres. Sus familiares les lloran desde entonces, pero el año pasado les rindieron un homenaje, que aún les «pone los pelos de punta», en la localidad coruñesa de Muros. Ése fue el pilar que luego sostuvo la creación, en enero, de la Asociación Náufragos de la Mar, que apareció «para dar apoyo psicológico y legal en todos aquellos casos que se produzca algún accidente en la mar». Quien lo explica es su presidenta, Dulce Rotaeche Zubillaga, sobrina de uno de los fallecidos en la tragedia del 'Bonifaz'. La asociación está formada por 70 personas que entraron en contacto gracias a Piedad Pereda, a quien el naufragio del 'Bonifaz' dejó huérfana. «Ahora somos todos uno».

El acto que ayer organizó la asociación en homenaje a las Víctimas de la Mar comenzó con una misa en la Santa Iglesia Catedral de Santander en la que colaboró el Orfeón Cántabro. Mientras en Santander la lluvia empapaba una boda que se celebraba en la Catedral y decenas de turistas que entraban a visitar el templo se cubrían con chubasqueros, más de un centenar de personas miembros de la asociación, familiares o amigos se dirigían con paraguas al embarcadero del Palacete, donde les esperaban dos pedreñeras. «Con la lluvia no sabemos si entrarán todos, pero mantendremos el itinerario hasta Cabo Menor», comentaba el patrón de una de las embarcaciones, pero como la mar estaba «como un plato» pudieron seguir, aunque mojados y con algún resbalón por la rampa, el programa previamente establecido.

Las embarcaciones partieron del muelle pasadas las 12,30 horas. El punto más emotivo llegaba en plena mar, donde se realizó la ofrenda floral en homenaje a los fallecidos. Durante más de una hora navegaron por la Bahía para llegar, finalmente, al Museo Marítimo (MMC), donde la actividad continuó con una visita guiada y posteriormente con una comida en el restaurante del centro. En esa comida «queremos recordar no sólo a los fallecidos en el 'Bonifaz' sino a todas las víctimas del mar», explica la presidenta, «porque el mar es muy cruel». Aunque es abogada ha crecido entre marineros y convive entre ellos. «Desde pequeña he oído hablar de la mar, de sus consecuencias, pero es nuestra vida», afirma.

Por ello, desde la Asociación van a promover que Santander cuente con un monumento en homenaje a los fallecidos en la mar, «porque aún no existe ninguno en la ciudad y se lo merecen». Y aunque es consciente de que «es muy difícil de conseguir porque tendremos que llamar a muchas puertas», no deja de recordar que en «Galicia, por todos los sitios donde vas hay monumentos en memoria de los fallecidos». Lo dice echando de menos a alguna autoridad política. «Les hemos invitado a todos y no ha venido nadie. En cambio, en el homenaje de Muros de hace un año fueron muchísimos políticos gallegos», lamenta la presidenta, quien no hizo el recorrido a pie hasta el embarcadero, «para llevar a Cioli en coche. Él, hombre de mar, sí que ha venido».

Había ayer muchas familias a los que el mar les marcó y vertebró su vida. Es el caso de Eduardo García, vasco de nacimiento, y Ana María Gracia, zaragozana. Él pasó 41 años navegando. Ella, «41 años viuda de un vivo» en la capital aragonesa. La vida en la mar es dura: lo es físicamente para la tripulación, «pero lo más difícil es el aguante psicológico que hay que tener, porque no puedes salir del barco, desconectar de los problemas, encima lejos de casa», recuerda Eduardo. De hecho, tanto tiempo pasó embarcado que a sus hijas en el colegio les preguntaban: «Qué le ha pasado a tu papá, ¿ha muerto?». Así resume su esposa Ana María la otra cara de una familia de la mar: «No somos de aquí, pero nuestra hija nos dijo que viniéramos. Es necesario este tipo de homenajes», admite.

Y ya no sólo para las víctimas del 'Bonifaz' o de otros naufragios, que encontrarán «consuelo y apoyo en la asociación», sino para todos los que han dado su vida por la mar, bien navegando, o bien esperando, en soledad, a que el marinero vuelva a casa.

Fuente . El Diario Montañes

Remexendo entre vellos papeis e antigos xornais da vila de muros, atopei unha necrolóxica con data de 15 de abril de 1913 que di o seguinte.

"El día 10 del actual falleció la esposa del vecino de Muros y fiel de consumos, D. Manuel Martínez Álvarez, (Alicante) Juana Lago, que hace tiempo venia padeciendo penosa enfermedad. A su esposo y familia les acompañamos en el sentimiento."

Pois cóntovos: esta necrolóxica  fai referencia o pasamento da esposa de Manuel Martínez Álvarez (Alicante) o cal era tío do meu pai e por conseguinte tío avó meu.
Como vos podedes dar conta polas datas, eu non coñecín a "Alicante" pero teño oído por boca do meu pai falar del moitas veces e sempre con moito agarimo. Meu pai que foi o maior de 11 irmáns, criouse practicamente na casa do seu tío "Alicante" que por ser fiel de consumos e ser viúvo e sen fillos dispoñia de mais medios que o seu irmán Xosé Martínez Álvarez (meu avó) que era mariñeiro, e polo tanto axudouno na crianza de varios dos seus fillos.
Esvarábanlle as bagoas de agradecemento polas fazulas cando xa ancián, meu pai falaba e se lembraba de seu tío "Alicante" - Canta fame nos ten sacado de enriba a min e os meus irmáns!-dicía.
En lembranza do seu tío, levo eu o nome de Manuel , e o atoparme hoxe con esta nova, non deixa de embargarme un sentimento de gratitude e emoción hacia Manuel Martínez Álvarez de alcume coñecido como "Alicante"

Artigo extraído dun xornal muradán con data de 15 de outubro de 1912

LOITO E  BAGOAS EN MUROS

Aínda non se extinguira o tristeiro rumor que produce o afastado eco da desolación causada polo recente naufraxio en augas de Brasil do vapor "Colastiné", no que foron vítimas, con outros, dous fillos do nobre pobo de Muros, cando o repenicado da campá e o rumor do telégrafo anúnciannos un novo desastre, pero mais grande, mais sensible e desolador polo número das vítimas. En noite escura e á luz branca pero sinistra das embravecidas vagas ao estrelarse contra as rochas, vese un barco desmantelado, os tripulantes agatuñados nas enxarcias queren fuxir do perigo, porque un natural instinto obrígalles, pero o rudo da tempestade destrúe os seus plans, pois os mastros  derrumbanse, o casco cruxe e pártese en dous... momentos de confusión para os pobres náufragos do veleiro muradán "Candelaria", que ven abrirse o abismo á vista do porto, pois navegaban xa case en augas galegas.

De seus tripulantes D. Bernardino Lojo Estévez , capitán; Manuel Leal, contramestre, mariñeiros Domingo Lois, Manuel Dosil, Pedro Martínez, Juan Malvarez e Manuel Sendón , todos eles veciños desta vila , tan só logrou salvarse apreixado á unha táboa o último.

Pobre mocidade afundida no mar antes de nacer, case todos eran menores de 30 anos, e cando as ilusións da vida lles halagaban, cando afanosos buscaban a realidade dun sono, a ansia dun desexo, todo o perderon para sempre. Deixan fazulas queimadas polos sucos das bagoas , corazóns lacerados pola dor e o infortunio, almas angustiadas e familias enteiras sumidas en profunda amargura.

Un feito illado é sensible, pero cando se rexistran desolacións como a que agora nos embarga, cando as perdas son totais, o choro é inesgotable, a pena insondable e o xemer cruel.

Coa rapidez de raio cruzou tan infausta nova entre os bos fillos de Muros, e conseguintemente produciu xeral consternación, diso son fiel testemuño a enorme afluencia de almas que asistiron aos funerais que tiveron lugar na igrexa parroquial, sen distinción de clases, e a espontánea subscrición iniciada por varios muradáns para tratar de mitigar a crueza do mal causado pola desgraza.

Para os que sucumbiron, unha oración e unha pregaria xa que o cristián non ten outras flores que ofrecer aos seus mortos, son flores que xermolan no alma, nútrense no corazón, e sostenos roradas con bágoas unha esperanza... a Misericordia de Deus.

Para os seus deudos, a resignación, virtude santa, que nada no camiño da cruz nos ensina, que o molde das almas xustas é o sufrimento.

Para todos, un exemplo e unha guía que nos asegura cada vez mais, ser este val de lágrimas, só un lugar de desterro e que o fin do home  atopase mais alá da tumba.
 

LUTO Y LLANTO EN MUROS

Todavía no se había extinguido el triste rumor que produce el lejano eco de la desolación causada por el reciente naufragio en aguas de Brasil del vapor "Colastiné", en el que fueron víctimas, con otros, dos hijos del noble pueblo de Muros, cuando el tañido de la campana y el rumor del telégrafo nos anuncian un nuevo desastre, pero mas grande, mas sensible y desolador por el numero de las víctimas. En noche oscura y a la luz blanca pero sinistra de las embravecidas olas al estrellarse contra las rocas, se ve un barco desmantelado, los tripulantes subidos á las jarcias quieren huir del peligro, porque un natural instinto les obliga, y lo rudo de la tempestad destruye sus planes, pues los mástiles se derrumban,  el casco cruje y se parte en dos... momentos de confusión para los pobres náufragos del velero muradano "Candelaria", que ven abrirse el abismo á vista del puerto, pues navegaban  ya casi en aguas gallegas.

De sus tripulantes D. Bernardino Lojo Estévez , capitán; Manuel Leal, contramaestre, marineros Domingo Lois, Manuel Dosil, Pedro Martínez, Juan Malvarez y Manuel Sendón , todos ellos vecinos de esta villa, solo logró salvarse agarrado á una tabla el ultimo.

 Pobre juventud hundida en la mar antes de nacer, casi todos eran menores de 30 años, y cuando las ilusiones de la vida les halagaban, cuando afanosos buscaban la realidad de un sueño, el ansia de un deseo, todo lo perdieron para siempre. Dejan mejillas quemadas por los surcos de las lagrimas, corazones lacerados por el dolor y el infortunio, almas angustiadas y familias enteras sumidas en profunda amargura.

Un hecho aislado es sensible, pero cuando se registran desolaciones como la que ahora nos embarga, cuando las pérdidas son totales, el llanto es inagotable, la pena insondable y el gemir cruel.

 Con la rapidez de rayo cruzó tan infausta nueva entre los buenos hijos de Muros, y consiguientemente produjo general consternación, de ello son fiel testimonio la enorme afluencia de almas  que asistieron a los funerales que tuvieron lugar en la iglesia parroquial, sin distinción de clases, y la espontánea suscripción iniciada por varios muradanos para tratar de mitigar la crudeza del mal causado por la desgracia.

 Para los que sucumbieron, una oración y una plegaria ya que el cristiano no tiene otras flores que ofrecer a sus muertos, son flores que germinan en el alma, se nutren en el corazón, y los sostiene rociadas con lágrimas una esperanza... la Misericordia de Dios.

 Para sus deudos, la resignación, virtud santa, que nacida en el camino de la cruz nos enseña, que el molde de las almas justas es el sufrimiento.

 Para todos, un ejemplo y una guía que nos asegura cada vez mas, ser este valle de lagrimas, solo un lugar de destierro y que el fin del hombre se encuentra mas allá de la tumba.

Seguiu dando voltas o mundo arredor do sol e pasando o tempo para todos menos para Xan, que se aburría na escola sen que case ninguén lle fixese o mais mínimo caso.

Entón o seu pai o decatarse de que na escola non acadaría nada en limpo, decidiu levar o neno con el para o mar.

Esa decisión foiche ben atinada, pois o rapaz parecía haber sido concibido para os traballos do mar. Brincaba por entre as rochas da ribeira con unha facilidade abraiante, manexaba os remos como se houbese nado con un entre as súas mans; e pescando había poucos homes que conseguisen mellorar as capturas que o rapaz facía.

Estaba claro que esa era a súa vocación e que ese ía a ser o seu traballo para toda a súa vida.

E aló no pequeno bote do seu pai, en aquel curruncho case esquecido do resto do mundo, pasou Xan os mellores anos da súa vida, entre remos, nasas, polbos e fanecas.

Transcorreu o tempo hasta que un día chegou o carteiro a aldea onde vivía o xa mozo Xan cos seus pais.

Mala sinal!

Cada vez que o carteiro acudía a aldea, era para achegar malas novas.

O funcionario dirixiuse directamente a casa de Xan Lelo e entregoulle o mozo en propia man unha carta certificada.

-Asíname aquí rapaz. Espetoulle o carteiro a Xan.

Con dificultade esbozou un garabato no papel que lle tendía o carteiro, e recolleu a carta.

Abriu o sobre con parsimonia, pero as súas habilidades lectoras non acadaban o nivel necesario para ler , e nin moito menos entender o que alí había escrito.

- Léama vostede, señor carteiro, que eu non son quen de facelo.

O empregado de correos recitou con aire solemne que alí había escrito, e que viña a dicir mais ou menos isto:

Notificación

Segun lo dispuesto en el apartado 3º del parrafo 5º de la orden perteneciente al Real Decreto de 31 de febrero del año 1888 .

Se le notifica y hace saber al inscripto D. Juan Manuel Esposito Senande , nacido el día 28 de diciembre del año 189? Y de 19 años de edad. Que es requerido para que se presente el día ... en estas oficinas de la ayudantia de marina , con motivo de su incorporacion a filas.

En caso de ausencia en la citada fecha en estas dependencias, se declarará al incripto como desertor . Pudiendo incurrir en un delito penado por la ley tal del cual.

Firmado el ayudande de marina de M.... a tantos del tantos del cuanto.

-E todo iso que quer dicir? Preguntou Xan, cando o carteiro rematou de recitar o texto.

- Que tes que cumprir a tua obriga ca Patria rapaz.
Xan quedou mais ou menos como estaba, o sexa sen decatarse moi ben do que aquela carta quería dicir....

Pero o día sinalado presentouse na axudantía de mariña.

Unha morea de mozos ateigaba a entrada ao local. Ían entrando por orden de chegada e cando lle chegou a quenda a Xan, fixérono espir de medio corpo, medíronlle o perímetro do peito e mais pesárono. Logo pasou a unha oficina onde un escribinte ía anotando nun papel unha chea de cousas mentres llas ía preguntando o mozo. E cando chegou a consabida pregunta da idade, Xan retrucou coma sempre.

-Teño catro anos.

E como sempre, puxéronlle aquela marquiña vermella o carón do seu nome.

Logo leváronos a todos para o peirao e embarcaron nun vello patache que ía a levalos a un sitio chamado "El Ferrol".

Embarcou Xan naquel estartelado barco xunto cos outros mozos, e despois de varias horas , as que o rapaz entoxáronselle infinitas , pois nas ateigadas adegas do patache a maioría dos outros rapaces dou en tirar pola boca a comida que tiñan no seus bandullos. O cheiro era grande, e Xan liscou para a cuberta a pesares dos salseiros do nordés que lle mollaban a faciana de cando en cando, ate que chegaron "Al Ferrol".

Logo de pasar uns días na súa nova situación e de vencer a morriña que sentía pola súa casa e polo seu bote de remos , e de decatarse de que naquel lugar case que todo o mundo padecía de aquel famoso defecto na lingua, tratou de darlle senso a todo o que lle acontecera en aqueles días; E fíxoo ca súa singular maneira que tiña de ollar o mundo.

Todo iso que lle estaba a pasar dende que saíra da súa aldea , era aquela cousa da que unha vez oíra falar... As vacacións!

Nas vacacións pasease moito:

El paseaba todos os días xunto con outros mozos por unha explanada , cun paso raro, iso si, e con unha escopeta o lombo, pero paseo era.

Nas vacacións non se traballa:

E Xan aparte de pasear , pouco mais facía.

Nas vacacións cómese e dórmese sempre as súas horas:

El facía tres comidas o día, aínda que non demasiado abondosas chegábanlle ben. E tiña un catre nun sollado que estaba ateigado de mozos, pero despois dos paseos que lle obrigaban a facer, non tiña reparo en durmir onde fose. Peor era durmir na tilla do bote e mais facíao a cotío.

E así, paseando, comendo e durmindo pasaron tres meses, haste que un día o chamaron para embarcar. Pensou o mozo que xa se lle terminaran as vacacións, pero non.

Mandárono para un barco enorme! Que se chamaba Cardenal Cisneros, onde non tiña nada que facer, nadiña!.

Tan so tiña que correr para a cuberta cada vez que soaba unha buguina e poñerse xunto a un canon que nunca tiña proxectís. Fora do toque de buguina so comer e durmir.

Poucas veces saian o mar , e as poucas veces que o facían era case que sempre pola ría do Ferrol.

Hasta que un día fixéronse o mar de verdade. Ían facer manobras e exercicios de entrenamento preto da costa de Fisterra xunto con outros navíos da Armada.

Xan xa se decatara facía tempo que esta xente da armada eran como rapaciños os que lles gustaba xogar de vez en cando , o sexa que deixouse levar esperando ver o que acontecía.

Navegaron cara o sur varias horas hasta chegar preto do cabo Fisterra. O ver Xan o Cabo que tantas e tantas veces ollara dende o bote co seu pai, decatouse que estaba preto da súa aldea e da súa casa. Alí atopáronse con outros navíos e pasaron "xogando" o que quedaba de xornada.

Logo cando se ía facer noite foron fondear na ría de Muros onde ían pasar dous días.

Vaia festas e agasallos lles fixeron os muradáns!

Os barcos da flota apuntaron os seus potentes reflectores cara a vila para iluminala e a banda de infantería do cuartel do Dolores amenizou unha animada verbena.

O curro da praza estaba ateigado de mozas e mozos , os comandantes dos navíos deron permiso os tripulantes para poderen asistir os bailes ate altas horas da madrugada e un pequeno exercito de mariñeiros invadiu pacificamente Muros.

Nun deses bailes coñeceu Xan a Mariña. Unha moza da vila que tiña mais ou menos a súa mesma idade, e aínda que non era moi favorecida no seu físico, era moi asisada e falangueira e moi boa rapaza.

Quedou prendido Xan da moza e durante os dous días que pasaron na Vila apenas se separaron.

E de sinalar que durante eses dous días Xan apenas abriu a boca para falar, pois todo falaba Mariña . El tan so miraba cos ollos moi abertos para a moza e case que non se enteraba nin do que dicía . Nunha destas conversas de case-solo-un , Mariña preguntou o mozo a súa idade e Xan díxolle que tiña catro anos . A rapaza pareceu tan so un chisco sorprendida o principio, pero o momento xa se esqueceu e seguiu co seu monologo a falar de outra cousas.

Chegado o momento de marchar prometéronse que cando el rematase as súas vacacións volverían a atoparse para seguir falando.

O día seguinte aínda non rompera o alba cando deixou o Cardenal Cisneros o seu ancoradoiro na baia de Muros para poñer rumbo a costa.

As entidades integradas na Federación Galega da Cultura Marítima e Fluvial pulan pola defensa, socialización e posta en valor do patrimonio material e inmaterial da Cultura Marítima e Fluvial de forma organizada.
Unha das angueiras desde a creación da FGCMF é a difusión das actividades da propia FGCMF e das asociacións integrantes, e dunha visión aberta da cultura marítima e fluvial polo que o aproveitamento das novas tecnoloxías da información na consecución deste obxectivo dislúmbrase como unha ferramenta útil.
Actividade: reunírmonos para fomentar o mutuo coñecemento e o diálogo
Integrado no Programa de Actividades do IX Encontro de Embarcacións Tradicionais de Galicia, convócase o ENCONTRO BLOGUEIRO ABERTO DE CULTURA MARÍTIMA E FLUVIAL, coa intención de fomentar o mutuo coñecemento e o diálogo entre todas as persoas que administrando blogs (ou calquer outra ferramenta interactiva de comunicación), constrúen e amplían o espazo na rede da Cultura Marítima e Fluvial.
Esquema do Encontro Blogueiro de Muros: ponencias libres e debate
1. A presentación do Encontro por parte do administrador do web oficial da FGCMF.
2. Intervencións das persoas participantes inscritas de non máis de dez minutos, expoñendo e compartindo aquelas consideracións da súa elección.
3. Debate entre as persoas participantes moderado polo webmaster de Culturamaritima.org.
4. Debate aberto ao público.
O Encontro Blogueiro de Muros é aberto podendo participar en calidade de ponente toda persoa que se teña inscrito debidamente.
Tamén poden participar persoas que manteñan na rede instrumentos de comunicación interactivos distintos aos blogs como poden ser foros, sitios web persoais, etc.
O tema das ponencias será libre desenvolvendo aspectos diversos da Cultura Marítima e Fluvial.
Lugar data e inscrición:
O Encontro Blogueiro de Muros celebrarase o Sábado 11 de Xullo ás 20 horas no TELECENTRO da Casa da Cultura de Muros, habilitada con conexión a Internet e un proxector que permita aos/ás ponentes apoiar as súas intervencións en imaxes obtidas dos ordenadores conectados á rede.
A inscrición realizarase mediante correo electrónico a través de encontroblogueiro@culturamaritima.org.
Organiza: Culturamaritima.org e Comisión do IX Encontro

Grazas a O Fartura da Singradura da Relinga de onde foi extraido o texto

A arte de arrastre a flote con portas, denominado popularmente "baca" é unha modalidade relativamente recente en augas de Galicia.

Xa coñecido e utilizado este sistema nas costas do levante español desde a segunda metade do século XIX, a súa implantación nas nosas augas demórase ata a segunda década do XX . A súa aceptación foi tardía debido ao arraigamento que gozaban outras dúas artes de arrastre entre as armadores dos nosos portos e que utilizaban barcos de maior porte, a parella e o bou.

Non foi ata 1925 que no porto de Marín, Senén Sobral armador da parella composta polo "Senencito" e o "Salvadorito" ambos con 16 metros de eslora e unhas 60 toneladas de desprazamento, armou ao "Salvadorito" co sistema levantino, tralo naufraxio do segundo. Para iso foi contratado o patrón de pesca valenciano Francisco Marés, dando así comezo esta modalidade de pesca nas nosas costas.

En poucos anos esta nova arte de pesca estendeuse por diferentes portos da costa atlántica galega; empresarios de portos como Vigo, Santa Uxía, A Coruña e Muros armaron os seus barcos con ese novo sistema. Nun principio eran "tarrafas" que en tempada de baixas capturas de sardiña, pertrechaban co nova arte, mais tarde vendo a excelente rendibilidade que ofrecía o novo sistema, dedicáronse exclusivamente a el.

No porto de Muros calou rapidamente entre armadores e tripulantes esta nova modalidade, pois ofrecía unhas excelentes capturas e un relativo baixo custo o non requirir a construción de novos buques e o ser aproveitados para iso os xa existentes. Donos de almacéns de salgadura descendentes dos antigos fomentadores cataláns chegados a Muros na segunda metade do século XVIII foron os primeiros armadores de bacas que dedicaron os seus barcos. antes armados para a pesca da sardiña. Nomes que acoden agora ao meu maxin rescatados da memoria dos vellos mariñeiros de Muros, como o Pepita, o Solita, o Antonio Pérez, o Pepito, o Antollo, O Ifigenia ou o Maruxa, algúns deles patroneados no seu tempo por Don José Martínez Álvarez (Pepe de Chuvasco), uns dos primeiros patróns do arrastre que exerceron como tal neste porto.

Na década dos 40 do pasado século xa estaba totalmente afianzada esta pesquería en Muros, dedicándose a tal fin máis dunha ducia de "bacas". Eran anos de carencias e fame en todos os niveis da sociedade e iso, como non podía se doutro modo, manifestábase de maneira mais que evidente entre a nosa xente da mar e na precariedade dos barcos destinados a esta modalidade .Esacangallados  vapores, algúns con máis de catro décadas sobre as súas cadernas, compoñían a flotilla de bacas muradana. Barcos que estaban deseñados e construídos para pescar e nos que calquera sistema ou avío destinado para a seguridade dos seus tripulantes, eran unha mera entelequia. Houbo que esperar ata finais dos anos 60 para que as unidades dedicadas ao arrastre se actualizásen coa compra por parte das armadores muradáns de barcos xa construídos para tal fin.

Nestes anos, moitos patróns de pesca  convertéronse en armadores buscando unha mellora no seu status económico e logrando dese modo asegurarse a súa praza.

Houbo que esperar ata as décadas dos 70 e os 80 para ver o maior florecemento do arrastre en Muros; foron anos nos que ata 25 bacas amarraban nos seus peiraos. Especies como a cigala, o linguado, o rape ou o galo constituían a maior parte das descargas destes buques.

Nomes como o Juanito Concepción, o Novo Pepín , o Familia Portuondo, o Peña Negra ou o Sidri Rober acoden prestos á memoria de quen aquí escribe, e traen gratos recordos dun neno que comezaba as súas singraduras e a súa vida no mar a bordo destos entrañables barcos.

Estos son alguns dos nomes que tiñan estas unidades dedicadas o arrastre no porto de Muros

Alba Mar

Alba do Mar

Almirante

Alonso de Ercilla

Alza

Amadorcin

Amaro Carabel

Andiño

Anfítrite

Antonio Sampedro

Antonio Sampedro 2º

Antonio do Velliño ( Ex Hermanos Vega)

Ardita

Arenys de Mar

Boa Vista

Brutimar

Caballa

Cabalo Branco

Carmen Garrido

Carrasca

Cizurquil

Concha de san Sebastian

Conexo

Cordero de Belen

Costa Lucence

Coreano

Choquero

Cristina Pedrosa

Dous de Ouros

Enero

Evaristo Pérez

Familia Portuondo

Felisa Dominguez

Felix Villar

Francisco Yañez

Galiñeiro (Praia de Esteiro)

Gaztelutarrak

Genoveva Nº 2

Genoveva Nº 3

Gemma del Mar

Getafe

Hercules Nº 1

Hermanos Diez Colome

Hermanos Bens

Hermanos Portuondo

Isla de Gaztelu

Juanito Concepcion

Javi

Jesús Del Gran Poder

José Balayo Portela

Kica

Laca Burgoa

Lagardiña

Laxana

Macaya M

Macaya R

Manuel

Mar

Mar Once

Marce y Manuel

María Auxiliadora

Marina

Maruxa

Masus Guillen

Matusa

Meira da Costa

Meu Agarimo

Merci

Monte Louro

Montenegro

Nuevo Lasarte

Nuevo Pepín

Pedro do Neto

Pena do Altar

Peña Negra

Pepita

Pérez Armada

Ramona Pan

Regente

Río Miño

Río Rus

Rosa Náutica

Rosariño

San Eusebio

San Matin de Abajo

San Martín de Arriba

Segunda del Mar

Sidri Rober

Tamara y Yaiza

Teilan

Urduliz

Aínda non tiña cumpridos Xan Lelo os cinco anos, cando tomou unha determinación que por importante e transcendente, marcaría para sempre a súa longa e curiosísima vida.

Isto que vos hei contar aquí, meus ben estimado lectores, pasou fai moitos, moitos anos; Pero tivo tanta sona na comarca e nos arredores, que aínda moita xente se lembra do que lle acontecera na vida do protagonista desta historia.

O noso protagonista érache un neno especialmente esperto, pero a súa "intelixencia", era un chisco peculiar. Non e que fose mais listo ou mais intelixente que outros nenos da súa mesma idade. Pero bastáballe unha ollada cos seus ollos grandes e negros, para darse conta de cousas que quizais a outros nenos nunca lle houberan chamado a atención, nin espertado a mais mínima curiosidade.

Miraba Xan para as estrelas nunha noite despexada, e de súpeto, dábase conta do que en realidade eran aquelas escintilantes e afastadas loces ; carumas das lareiras que saian acesas polas chemineas das casas e quedaban apegadas no teito do ceo!.

Xa podía seu pai, ou calquera, explicarlle o neno que as estrelas eran afastados soles que se atopaban a milleiros de ducias de quilómetros, e por iso se vían pequerrechas. Por que o neno non descabalgaba doadamente das súas ideas.

Cando vía no verán  o mar ovellado de branca escuma nos seráns de nordés, afirmaba sen xénero de dubida, que a brancura das augas era porque as leiteiras derramaban o seu leite na veira do mar facendo tinxir as augas de branco. E remachaba a súa teoría con un...

-Non vedes que o mar nunca foi branco, todo mais azul ou gris.!

Un día que a familia estaba reunida o carón da artesa, Xan escoitaba con atención os lamentos dos seus pais por a forma en que os maltrataba a vida.

Cavilou o neno durante un intre as cousas que aló se falaban, e chegou a conclusión de que non pagaba a pena medrar, que quería ser sempre neno e que non quería pasar as penurias nis as tristuras que oía contar os seus pais.

E dito e feito!, dende aquel día Xan Lelo  decidiu que nunca mais volvería a cumprir anos, e quedou para sempre con catro!.

Comunicoulle ós seus pais a súa decisión os cales sorriron de unha forma estraña, o que non alterou o mais mínimo o animo nin a firmeza na determinación de Xan.

E así pasaron os anos,  non! mellor dito o tempo, pois para o neno os anos xa nunca mais volveron a contar.

Un día, a súa nai díxolle.

- Xan, xa e tempo de que empeces a escola na vila, para aprender de contas e de letras para poder ser algún día un home de proveito - O neno guieiro como era, asentiu ca cachola e non dixo nada.

O primeiro día na escola foi para o noso neno unha experiencia inesquecible: o mestre, Don Manuel, tiña unha forma moi rara de falar. Dicía "cuatro" en vez de catro e "silla" en vez de cadeira.

Xa o rapaz escoitara máis veces esa rara forma de falar o señor cura e mais o médico, e Xan chegara despois de moito cavilar a unha das súas peculiares conclusións, que esa xente tiña un defecto de nacemento na súa lingua que lles imposibilitaba o falar correctamente, e por mor de esa pequena minusvalía, falaban de esa maneira tan estraña.

Dende ese día sempre se abraiou da cantidade de persoas que estaban aqueixadas por tal defecto.

Pero volvamos o primeiro día de escola de Xan. Todo era novo para o neno; pouco acostumado como estaba a ter outros cativos o seu redor, estaba ledo de poder contar con outros rapaces para os seus xogos. Salvo dous nenos, ningún mais padecía de aquel estaño defecto na fala, e incluso eses dous as veces tamén falaban correctamente.

O mestre era un vello fraco e osudo , de branca cabeleira e dedos marelos por mor das ducias de cigarros que fumaba durante o día; Era un bo home, pero endexamais soubo comprender e menos entender a peculiar forma que tiña de ser e de razoar o noso protagonista.

Dirixíndose a Xan e sinalando con aquel arrepiante a case esquelético dedo marelo Preguntoulle.

-"Usted , Juan Manuel, que edad tiene"?

O neno quedou mirando para aquel ameazante apéndice marelo que o sinalaba, sen entender moi ben de que era a el a quen se lle facía a pregunta. Xamais o habían chamado de aquela maneira, Juan Manuel"!

-"Si, es a usted a quien me dirijo."- Espetoulle o mestre.

- Eu teño catro anos, respondeu Xan.

O mestre mirou para el con faciana de estrañeza, pero non dixo nada, solo puxo unha marca vermella o carón do nome do rapaz na súa lista de alumnos e mandou sentar a Xan no pupitre mais afastado do estrado.

A partir de aquel día o vello e osudo mestre non volveu a facerlle mais preguntas o neno , de feito non lle volveu a facer mais caso, e o tempo pasou sen que Xan aprendese a ler nin a escribir.