Sir Ernest Henry Shackleton, o explorador a quen tanto lle gustaban os mares e os xeos do sur fixose famoso pola súa expedición co "Endurance", onde, pese ao sinistro que sufriu e ás duras condicións soportadas durante os dous anos en que permaneceu varado co seu barco entre os xeos antárticos, non perdeu absolutamente a ningún dos seus homes.
Algunhas curiosidades...
O anuncio que publicou Shackleton para buscar xente para a viaxe foi este:
"Búscanse homes para unha viaxe perigosa. Soldo baixo. Moito frío.
Non se asegura retorno con vida. Honor e recoñecemento en caso de éxito"
Para entender un pouco o concepto que tiñan, del dixose:
"Para condutor científico, déanme vostedes a Scott; para viaxar veloz e eficientemente, Amundsen; pero cando un encóntrase nunha situación desesperada, cando parece que non hai salvación, convén axeonllarse e pedir a Deus que lle envíe a Shackleton".
Sir Ernest Henry Shackleton, nado en Kilkea House, Irlanda en febreiro de 1874. O seu pai fora granxeiro e tras fracasar nunha colleita decidiu estudar medicina en Dublín. En 1884 sendo xa médico, trasladouse a Londres. onde intentou que o seu fillo estudase medicina, pero o mozo, con 16 anos de idade, foise a Liverpool e embarcouse nunha fragata, para viaxar ao Perú pola ruta do Cabo de Hornos. Estivo navegando durante cinco anos nas rutas de Oriente e América. En 1896 xa era primeiro oficial e dous anos despois, aos 24 anos de idade, obtivo o título de "Master" (capitán).
Sir Ernst Shackleton pertencía a esa xeración de homes que co nacemento do século pretendían explorar en profundidade o continente branco.
En 1901 participara da expedición de Robert Falcon Scott a bordo do "Discovery "e, en 1909, protagonizou un fracasado intento de ser o primeiro en acadar o Polo Sur: a 97 millas da meta tivo que emprender o regreso, doente e case sen alimentos. O Polo sería conquistado polo noruegués Roald Amundsen a fins de 1911. Case un mes despois, Scott chegou tamén o Polo. Exhausto e sen comida, no camiño de regreso morreu conxelado xunto aos seus tres compañeiros.
Coa Imperial Trans-Antarctic Expedition de 1914-17, Shackleton pretendía cruzar o continente por un territorio descoñecido, desde o Mar de Weddell ao de Ross. O proxecto consistía en que o grupo de expedicionarios fóra deixado polo Endurance nalgún punto da costa, sobre o Mar de Weddell, mentres que outro barco, a Aurora, agardaríalles sobre o Mar de Ross, tras ir deixando provisións en boa parte da ruta que Shackleton e seis homes virían percorrendo con trineos tirados por cans ao longo de 2.800 quilómetros. Esa empresa xamais se concretaría.
Chegando o mar xeado do Círculo Polar
O Endurance atrapado no xeo
O 18 de xaneiro de 1914, o Endurance queda atrapado entre os xeos do mar de Weddell e quédase nesa posición durante 10 meses, inmobilizado. O barco áchase aferrado por grandes témpanos que o rodean e apertan. Escóitase cruxir os madeiros do casco. Por momentos, é coma se unha man, xigantesca, cargada dun odio inimaxinable, o estivese mallando por os seus costados. Sente coma se fosen os seus propios ósos os que están por estoupar. Sabe que a partir dese momento comeza a verdadeira odisea.
Ás 5 da tarde daquel mércores 27 de outubro, Shackleton ordena abandonar o barco que ata entón os acubillara e decide instalar un campamento que bautizaría "Ocean Camp". Os 28 homes da expedición están agora na maior soidade, distantes unha eternidade da máis remota posibilidade de ser rescatados.
Ata entón, aínda que foran infrutuosos todos os intentos de avanzar, a vida continuaba a bordo con certa tranquilidade. Aínda non era desesperante ver como diminuía a reserva de carbón e de alimentos.
O fotógrafo da expedición, James Hurley, realizaba con frecuencia proxeccións de diapositivas cunha "lanterna máxica", sobre os súas anteriores viaxes (participara da expedición antártica de Sir Douglas Mawson en 1911 e percorreu parte de Tasmania).
As observacións científicas continuaron e había tempo para agradables veladas e xogos de cartas.
Crían que no verán sairían daquela incómoda situación. Pero ao irse rompendo o xeo e producirse o desprazamento de grandes témpanos que chegaban a montarse uns sobre outros, o Endurance empezou a ser apertado por esas grandes tenaces de auga de mar conxelada e, cando xa lle sostiñan con firmeza, en cinco segundos o pulo do xeo fíxoo escorar 20 graos a babor. Tras unha pequena pausa, chegou aos 30 graos.
No interior todas as cousas voaron polos aires e o que era un sólido barco con madeiros de carballo de ata 75 centímetros de grosor, iríase convertendo a partir gradual e inexorablemente en achas, para ser devoradas polo mar.
A mascota da tripulación do Endurance, "Mrs. Chippy"
O proxecto de Shackleton de saír daquel inferno xeado tras a perda do Endurance, só podía ser imaxinado por alguén como el que, ademais de coñecer como poucos a Antártida, tiña unha confianza inquebrantable en si mesmo: ao fracasar nun primeiro intento por avanzar camiñando cara ao Norte, propuxo abordar unha placa de xeo a suficientemente sólida que, ao derivar levada pola corrente e o vento, os deixase a tiro de pedra de illa Paulet, distante 346 millas. Aí seríalles posible acadar o refuxio con alimentos e combustible deixado en 1904 pola corbeta Uruguai.
Desde Paulet, planeaba continuar ata a Terra de Graham coa esperanza de encontrar unha flota de cazadores de baleas que puidesen sacalos dese atranco.
A marcha cara ao norte ía a ser penosa, esgotadora e lenta. Os homes do continxente de exploradores, para sobrevivir, tiveron que seleccionar coidadosamente o que ían a cargar. Shackleton ordenou entón preparar os tres botes de salvamento do Endurance e recoller unicamente alimentos, abrigos, aceite, combustible. "Cada home podía levar, ademais da roupa que tivese posta, dous pares de mitóns, seis pares de medias, dous de botas, un saco para durmir, unha libra de tabaco e dúas libras de efectos persoais". Obxectos suntuosos e ata as fotos familiares, debían ser abandonados. Dirixindose ao meteorólogo Leonard Hussey, dixolle que podía traer o seu banjo, aínda que era bastante pesado, tendo en conta que a música era " un vital tónico mental". A Thomas Crean, segundo oficial do Endurance, fíxolle matar os tres cachorros e a "Mrs. Chippy", a gata que abordara o barco na súa escala en Buenos Aires e que se convertera na mascota, pero non se atreveu a sacrificar a Sirius, o can de Macklin, que aínda non aprendera a tirar do trineo. E para que non quedasen dúbidas do significado daquela orde, Shackleton tomou do peto da súa parca un presa de libras esterlinas e a súa pitilleira de ouro e tirounas sobre a neve. Por último, tomou a Biblia que lle obsequiara a Raíña Nai Alexandra e depositouna no chan logo de arrincarlle as páxinas coa dedicatoria.
James Francis Hurley realizara ao longo do ano unhas 500 placas de vidro que revelou no laboratorio instalado ao lado da caldeira do Endurance, de tal maneira que acadase unha temperatura aceptable para os produtos químicos. Para protexelas, gardáraas en latas que logo selou hermeticamente con estaño e que quedaron nun andel cando o barco foi abandonado.
Dous mariñeiros, que foron enviados a buscar alimentos ao Endurance, topáronse con aquelas latas de negativos. A auga xa cubrira a caseta do temón ata un metro de altura, pero igual deciden somerxerse na auga xeada ata a cintura. Querían darlle a Hurley unha sorpresa con aquel prezado obsequio. E por suposto que o lograron. Hurley era certamente un personaxe conflitivo. Excelente fotógrafo e moi habelencioso (chegou a construír unha cociña portátil e unha bomba de achique con restos de chapas e sempre estaba disposto para as tarefas máis arduas e difíciles), tiña tamén dotes de líder. "Respondía mellor ás gabanzas e a miúdo necesitaba que se lle eloxiase e se lle fixese sentir importante. Shackleton intuíu esa necesidade e temeu que se non a alimentaba, Hurley podería sentirse menoscabado e posiblemente fomentaría o descontento entre os demais", así que o incorporou ao reducido grupo dos seus asesores porque "non quería contrarialo". Demostraba ser un gran condutor de homes e profundo coñecedor da alma humana.
A marcha cara ao norte
A tripulación arrastrando un dos botes sobre o xeo
A tripulación do Endurance foi gañando camiño cara ao Norte, levados á deriva polos grandes placas de xeo ou por extenuantes camiñadas, arrastrando sobre trineos os tres botes a medida que o xeo se fendía porque, a partir de decembro de 1915, o aumento da temperatura foi facendo que o xeo se debilitase e tivesen que buscar desesperadamente "packs" máis grosos e sólidos.
Os homes avanzaban case pegados aos tres botes. Na Noiteboa cruzaron o círculo polar antártico, sempre derivando en dirección ao Norte. Un ano antes fixeran ese mesmo camiño en sentido inverso, pero a bordo do Endurance. Todo era penoso, ata a dor de ter que sacrificar dun tiro, o 30 de marzo, ao último dos 68 cans canadenses que lles acompañaran. Sería reserva de carne fresca para dúas semanas.
O 12 de abril, Shackleton avistou a escarpada costa da Illa Elefante. O témpano derivara unhas 30 millas náuticas ao Este, afastándoos da costa, de tal xeito que xa lles sería imposible acadar illa Paulet.
De continuar no témpano, agardáballes unha morte segura porque por diante non había outra cousa que a inmensidade do Atlántico. A decisión estaba tomada: largarían os tres botes para acadar aquela illa. Estaban en terra firme por primeira vez en 16 meses, pero o terreo non lles ofrecía outra cousa que soidade.
Shackleton, unha vez máis, erixiuse en alguén capaz de seguir enfrontando as maiores adversidades e como, un moderno Ulises, decidido a salvar as vidas a todos aqueles que confiaran nel e que agora se encontraban inmersos nunha desapiadada realidade.
O 20 de abril informoúlles que nun dos botes de pouco máis de 6 metros de eslora, zarparía en demanda de Xeorgia do Sur, distante 800 millas náuticas, para pedir axuda na estación baleeira de Grytviken.
Digamos que eran algo así como 1.480 quilómetros nun dos mares máis salvaxes do planeta, pola forza dos ventos que imperan.
Catro días despois, acompañado por 5 homes da súa tripulación, fíxose ao mar. O equipo do bote consistía nun compás, sextante, barómetro, algunhas cartas náuticas e dous binoculares, ademais das provisións.
Dúas semanas despois, o 8 de maio e tras soportar dous violentos temporais e ondas xigantescas, avistaron a costa acantilada de Xeorgia do Sur. Pero o destino seguía en contra eles. Un violento temporal afastounos da illa que cesou de debuxarse sobre o horizonte. Ate dous días despois non puideron desembarcar, a 30 quilómetros da estación baleeira de Grytviken.
Emprenderon unha nova e pesada marcha para superar os cumios escarpados e xeados da illa. Basta mencionar que non foi senón ata 1957 que a illa foi atravesada por segunda vez por unha expedición de alpinistas especialmente equipados, non como os náufragos do Endurance, vestidos case con farrapos, esfameados, contando tan só cunha corda e un pico.
O rescate do resto dos seus homes en Illa Elefante non foi menos penoso.
Co baleeiro "Southern Sky", Shackleton chegou a 60 millas da illa, pero o xeo rexeitounos. Un novo intento realizouse co pesqueiro "Instituto de Pesca Nº 1" do Uruguai pero o xeo volveu negarlles o paso.
Shackleton trasladouse a Punta Arenas, onde residentes ingleses e chilenos doaron 1.500 libras esterlinas para alugar a goleta "Emma".
Nas proximidades da illa Elefante, o motor auxiliar quedou fóra de servizo e como era moi perigoso seguir só a vela decidiron abandonar a busca.
Por fin, Shackleton obtivo a asistencia do remolcador de altura de bandeira chilena "Yelcho", que, ao mando do capitán Luís Pardo, levouno ata a Illa Elefante.
Arribaron o 30 de agosto de 1916, 105 días despois de haber zarpado co pequeno bote de 6 metros. Un dos homes, ao ver a silueta do vello vapor, izou a súa chaquetiña a xeito de sinal sobre un mastro, pero a roldana
atascóuselle e quedou a media hasta. Shackleton viua e fíxoselle un nó na gorxa pensando que algún dos seus homes morrera. Pero non, aqueles heroes da Antártida estaban aí esperándoo, cansos, con fame, sucios, pero inmensamente ledos. Non morrera ninguén. Estaban todos a salvo.
Extracto do libro
The Story of Shackleton's Last Expedition 1914 - 1917
